اولین معمار تحصیل کرده ی ایران

به اعتقاد بسیاری از صاحب‎نظران، دوره سلطنت ناصرالدین‎شاه قاجار نقطه عطفی در معماری و شهرسازی ایران محسوب می‎شود. در این دوره به‎علت مسافرت‎های مکرر ناصرالدین شاه به کشورهای خارج و متعاقب آن توسعه ارتباطات جامعه سنتی ایرانی با دنیای مدرن غرب و مظاهر تمدن آن، دگرگونی‎هایی در تمام زمینه‎های اجتماعی و فرهنگی صورت می‎گیرد که معماری نیز از آن مبرا نیست.

در حقیقت دوره سلطنت ناصرالدین شاه را می‎توان سرآغاز تحولات گوناگون در بینش و سپس فرم و ساختار معماری ایران در نظر گرفت. همچنین تقریباً از همین زمان است که نظام سنتی حرفه معماری در ایران تغییر می‎یابد و با ورود نخستین فارغ‏التحصیلان رشته معماری که در خارج از کشور تعلیمات آکادمیک را پشت سرگذاشته بودند، ترسیم نقشه‎های ساختمانی و استفاده از نقشه به‎‏عنوان یک زبان فنی و تصویری بین‎المللی، برای اولین بار در معماری کشور مطرح می‎شود. برای اغلب معماران شاید این سوال مطرح باشد که اولین معمار تحصیلکرده ایرانی که نقشه‎های ساختمانی را به‎صورت امروزی ترسیم می‎کرده، چه شخصی بوده است؟

با توجه به اینکه مدارس معماری در کشور ما سال‎ها بعد از کشورهای غربی تاسیس شدند و پیشینه تاسیس مدارس معماری در کشور ما به دهه 1300 خورشیدی بر می‎گردد، برای یافتن اولین معمار تحصیلکرده ایرانی، باید در بین اولین گروه فارغ‎التحصیلان ایرانی خارج از کشور جست‎وجو کرد.

در ضمن این جست‎وجو به اولین مهندس معمار ایرانی برمی‎خوریم که در فرانسه در رشته معماری و طراحی صنعتی فارغ‎التحصیل شد و مواد درسی که گذراند، دقیقاً با دروس امروزی دانشکده‎های معماری مطابقت دارد. آثار او نیز دقیقاً از روی نقشه‎های مدون (پلان، نما، مقطع و پرسپکتیو)‌ساخته شده است.

این شخص میرزامهدی خان شقاقی نام داشت که می‎توان او را با اطمینان اولین معمار تحصیلکرده ایران دانست. وی جزو اولین گروه دانشجویان ایرانی بود که از سوی ناصرالدین شاه قاجار جهت تحصیل در رشته‎های مختلف به خارج از کشور اعزام شدند.

میرزا مهدی خان شقاقی در سال 1263 هجری قمری مطابق با 1223 خورشیدی (1844 میلادی)‌در تهران متولد شد و پس از چند سال تحصیل در مکتب «سرخانه» و مدرسه جدیدالتاسیس دارالفنون در سال 1276 هجری قمری مطابق با 1236 خورسیدی (1857 میلادی) به سبب روابط خانوادگی به دستور شخص ناصرالدین شاه با اولین هیات دانشجویان ایرانی به پاریس اعزام شد و بعد از اتمام تحصیلات متوسطه و اخذ گواهینامه مهندسی معماری از مدرسه عالی نورمان سوپریور دوپاریو دانشکده معماری (آرشیتکتور) پاریس در سال 1243 شمسی (1864 میلادی) به ایران بازگشت.

مخارج تحصیلی او به موجب گزارش میرزا ملکم خان به ناصرالدین شاه بالغ بر 300 تومان شده بود. میرزامهدی خان مهندس بعد از دو سال تحصیل مقدماتی به پاریس آمد و پس از شش ماه امتحان ورودی را گذراند و وارد اکول سانترال دزآرت اما نوفاکتور (مدرسه مرکزی هنر و صنایع ساخت) شد و بعد از سه سال با دیپلم مهندسی راه و پل سازی فارغ‎التحصیل شد.

خاطرات میرزامهدی خان شقاقی که به کوشش حسینقلی خان شقاقی به چاپ رسیده است، در بردارنده نکات مهم و جالبی از نظام آموزشی معماری در آن دوره است برای مثال مهدی خان می‎نویسد که دانشجویان می‎بایست برای ورود به سال دوم پروژه عملی نقشه مریضخانه‎ای را به‎طور کامل ترسیم کنند که او در نقشه‎های ارایه شده وضعیت اتاق‎های بیماران و ملاحظه حفظ‎الصحه،‌ مخزن آب و رختشوی خانه و حمام و اتاق‎های اطباء و جراحی، آشپزخانه و نماهای این بنا و نمایش باغ و غیره را طولی کشیده بوده است که به هنگام اجرا توسط مقاطعه کار، نیازی به حضور مهندس آرشیتکت نباشد.

همچنین در بخش دیگری از خاطرات او در مورد شیوه آزمون معماری در آن زمان آمده است که کاغذ نقشه‎کشی می‎بایست روی تخته‎های مخصوص با یک ذرع و نیم طول و سه چارک عرض چسبانده شود و پس از اتمام آن می‎بایست ورقه کاغذ را از روی تخته‎ها بردارند و امضاکنند و با یک شرح مبسوط راجع به آن تسلیم ممتحن کنند که او نیز جزء به جزء آن را رسیدگی می‎کرد و نمره می‎داد تا درجات فضل هر یک از دانشجویان معلوم شود.

میرزا مهدی خان شقاقی بعد از بازگشت از فرانسه با مشکلات خانوادگی متعددی روبه‎رو شد و مدت‎های زیادی را بدون شغل و با وضع مالی اسفناک سپری کرد و تا 15 سال کسی برای کار طراحی ساختمان به او رجوع نکرد. کار به جایی رسید که مجبور شد به‎صورت عمله روزمزد به‎طور ناشناس در ساختمان‎های خصوصی مشغول به کار شود، تا اینکه روزی در سر ساختمانی، وزیر امور خارجه وقت به‎طور اتفاقی او را دید و به سبب شناختی که از پدر مهدی خان داشت، او را حضور ناصرالدین شاه برد.

میرزا مهدی خان شقاقی طی ملاقاتی که با ناصرالدین شاه در بیرون شهر داشت، به‎دستور او ساختمان قصر فیروزه را طراحی کرد، اما به‎دلیل نپذیرفتن دخل و تصرف‏های شاه در طرح، این کار از او گرفته شد. البته قصر فیروزه با نقشه او 5-4 سال بعد به اتمام رسید که اکنون هم ساختمان آن باقی است. او در سال 1297 هجری قمری به مقام نیابت دوم وزارت خارجه منصوب شد و در زمان وزارت خارجه ناصرالملک نیابت اول را به او محول کردند. میرزا مهدی خان شقاقی به خاطر خدماتش در وزارت امور خارجه به لقب ممتحن الدوله نایل شد و بعدها نیز نشان تمثال ناصرالدین‎شاه را به او اهدا کردند. اولین معمار تحصیلکرده ایرانی در سال 1299 شمسی در سن 76 سالگی در گذشت.

برخی از آثار معماری میرزامهدی خان شقاقی عبارتند از: وزارت‎خانه‎های جدید در اطراف میدان ارگ که ساخته نشدند. عمارت بهارستان و مسجد ناصری (سپهسالار) به سفارش مرحوم سپهسالار. عمارت معتمدالسلطنه (میرزا ابراهیم). عمارت و باغ سید عبدا... پسر سید موسی تقرشی در خارج از دروازه قزوین. عمارت قوام الدوله ثانی در گوشه لاله‎زار (شامل چهار حیاط و دو عمارت اندرونی و دو عمارت بیرونی مجاور هم و یک حمام بزرگ با دو بخش عمومی و خصوصی) پله اصلی عمارت ناصرالملک که با همان نقشه ساختمان بهارستان اجرا شد.

عمارت مسکونی سعدالدوله که دارای پلکان معلق بود، عمارت میرزا سعید خان موتمن الملک انصاری (وزیر امورخارجه وقت)، عمارت حسام‎السلطنه (ابوالنصر میرزا). عمارت محمدولی خان سپهسالار تنکابنی در چهارراه لاله‎زا و ساختمان جدید سفارت ایران در استانبول در زمان سفیر کبیری میرزا حسین خان سپهسالار که در موقع بازگشت از استانبول به ایران طراحی شده است.

اولین معمار تحصیلکرده ایرانی

"میرزا مهدی خان شقاق را می‎توان با اطمینان اولین معمار تحصیلکرده ایرانی دانست. وی جزو اولین گروه دانشجویان ایرانی بود که از سوی ناصرالدین شاه قاجار جهت تحصیل در رشته‎های مختلف به خارج از کشور اعزام شدند."

کمال یوسف‏پور - به نقل از روزنامه‌ی همشهری - پنج‌شنبه 26 شهریور 1383

به اعتقاد بسیاری از صاحب‎نظران، دوره سلطنت ناصرالدین‎شاه قاجار نقطه عطفی در معماری و شهرسازی ایران محسوب می‎شود. در این دوره به‎علت مسافرت‎های مکرر ناصرالدین شاه به کشورهای خارج و متعاقب آن توسعه ارتباطات جامعه سنتی ایرانی با دنیای مدرن غرب و مظاهر تمدن آن، دگرگونی‎هایی در تمام زمینه‎های اجتماعی و فرهنگی صورت می‎گیرد که معماری نیز از آن مبرا نیست.

در حقیقت دوره سلطنت ناصرالدین شاه را می‎توان سرآغاز تحولات گوناگون در بینش و سپس فرم و ساختار معماری ایران در نظر گرفت. همچنین تقریباً از همین زمان است که نظام سنتی حرفه معماری در ایران تغییر می‎یابد و با ورود نخستین فارغ‏التحصیلان رشته معماری که در خارج از کشور تعلیمات آکادمیک را پشت سرگذاشته بودند، ترسیم نقشه‎های ساختمانی و استفاده از نقشه به‎‏عنوان یک زبان فنی و تصویری بین‎المللی، برای اولین بار در معماری کشور مطرح می‎شود. برای اغلب معماران شاید این سوال مطرح باشد که اولین معمار تحصیلکرده ایرانی که نقشه‎های ساختمانی را به‎صورت امروزی ترسیم می‎کرده، چه شخصی بوده است؟

با توجه به اینکه مدارس معماری در کشور ما سال‎ها بعد از کشورهای غربی تاسیس شدند و پیشینه تاسیس مدارس معماری در کشور ما به دهه 1300 خورشیدی بر می‎گردد، برای یافتن اولین معمار تحصیلکرده ایرانی، باید در بین اولین گروه فارغ‎التحصیلان ایرانی خارج از کشور جست‎وجو کرد.

در ضمن این جست‎وجو به اولین مهندس معمار ایرانی برمی‎خوریم که در فرانسه در رشته معماری و طراحی صنعتی فارغ‎التحصیل شد و مواد درسی که گذراند، دقیقاً با دروس امروزی دانشکده‎های معماری مطابقت دارد. آثار او نیز دقیقاً از روی نقشه‎های مدون (پلان، نما، مقطع و پرسپکتیو)‌ساخته شده است.

این شخص میرزامهدی خان شقاقی نام داشت که می‎توان او را با اطمینان اولین معمار تحصیلکرده ایران دانست. وی جزو اولین گروه دانشجویان ایرانی بود که از سوی ناصرالدین شاه قاجار جهت تحصیل در رشته‎های مختلف به خارج از کشور اعزام شدند.

میرزا مهدی خان شقاقی در سال 1263 هجری قمری مطابق با 1223 خورشیدی (1844 میلادی)‌در تهران متولد شد و پس از چند سال تحصیل در مکتب «سرخانه» و مدرسه جدیدالتاسیس دارالفنون در سال 1276 هجری قمری مطابق با 1236 خورسیدی (1857 میلادی) به سبب روابط خانوادگی به دستور شخص ناصرالدین شاه با اولین هیات دانشجویان ایرانی به پاریس اعزام شد و بعد از اتمام تحصیلات متوسطه و اخذ گواهینامه مهندسی معماری از مدرسه عالی نورمان سوپریور دوپاریو دانشکده معماری (آرشیتکتور) پاریس در سال 1243 شمسی (1864 میلادی) به ایران بازگشت.

مخارج تحصیلی او به موجب گزارش میرزا ملکم خان به ناصرالدین شاه بالغ بر 300 تومان شده بود. میرزامهدی خان مهندس بعد از دو سال تحصیل مقدماتی به پاریس آمد و پس از شش ماه امتحان ورودی را گذراند و وارد اکول سانترال دزآرت اما نوفاکتور (مدرسه مرکزی هنر و صنایع ساخت) شد و بعد از سه سال با دیپلم مهندسی راه و پل سازی فارغ‎التحصیل شد.

خاطرات میرزامهدی خان شقاقی که به کوشش حسینقلی خان شقاقی به چاپ رسیده است، در بردارنده نکات مهم و جالبی از نظام آموزشی معماری در آن دوره است برای مثال مهدی خان می‎نویسد که دانشجویان می‎بایست برای ورود به سال دوم پروژه عملی نقشه مریضخانه‎ای را به‎طور کامل ترسیم کنند که او در نقشه‎های ارایه شده وضعیت اتاق‎های بیماران و ملاحظه حفظ‎الصحه،‌ مخزن آب و رختشوی خانه و حمام و اتاق‎های اطباء و جراحی، آشپزخانه و نماهای این بنا و نمایش باغ و غیره را طولی کشیده بوده است که به هنگام اجرا توسط مقاطعه کار، نیازی به حضور مهندس آرشیتکت نباشد.

همچنین در بخش دیگری از خاطرات او در مورد شیوه آزمون معماری در آن زمان آمده است که کاغذ نقشه‎کشی می‎بایست روی تخته‎های مخصوص با یک ذرع و نیم طول و سه چارک عرض چسبانده شود و پس از اتمام آن می‎بایست ورقه کاغذ را از روی تخته‎ها بردارند و امضاکنند و با یک شرح مبسوط راجع به آن تسلیم ممتحن کنند که او نیز جزء به جزء آن را رسیدگی می‎کرد و نمره می‎داد تا درجات فضل هر یک از دانشجویان معلوم شود.

میرزا مهدی خان شقاقی بعد از بازگشت از فرانسه با مشکلات خانوادگی متعددی روبه‎رو شد و مدت‎های زیادی را بدون شغل و با وضع مالی اسفناک سپری کرد و تا 15 سال کسی برای کار طراحی ساختمان به او رجوع نکرد. کار به جایی رسید که مجبور شد به‎صورت عمله روزمزد به‎طور ناشناس در ساختمان‎های خصوصی مشغول به کار شود، تا اینکه روزی در سر ساختمانی، وزیر امور خارجه وقت به‎طور اتفاقی او را دید و به سبب شناختی که از پدر مهدی خان داشت، او را حضور ناصرالدین شاه برد.

میرزا مهدی خان شقاقی طی ملاقاتی که با ناصرالدین شاه در بیرون شهر داشت، به‎دستور او ساختمان قصر فیروزه را طراحی کرد، اما به‎دلیل نپذیرفتن دخل و تصرف‏های شاه در طرح، این کار از او گرفته شد. البته قصر فیروزه با نقشه او 5-4 سال بعد به اتمام رسید که اکنون هم ساختمان آن باقی است. او در سال 1297 هجری قمری به مقام نیابت دوم وزارت خارجه منصوب شد و در زمان وزارت خارجه ناصرالملک نیابت اول را به او محول کردند. میرزا مهدی خان شقاقی به خاطر خدماتش در وزارت امور خارجه به لقب ممتحن الدوله نایل شد و بعدها نیز نشان تمثال ناصرالدین‎شاه را به او اهدا کردند. اولین معمار تحصیلکرده ایرانی در سال 1299 شمسی در سن 76 سالگی در گذشت.

برخی از آثار معماری میرزامهدی خان شقاقی عبارتند از: وزارت‎خانه‎های جدید در اطراف میدان ارگ که ساخته نشدند. عمارت بهارستان و مسجد ناصری (سپهسالار) به سفارش مرحوم سپهسالار. عمارت معتمدالسلطنه (میرزا ابراهیم). عمارت و باغ سید عبدا... پسر سید موسی تقرشی در خارج از دروازه قزوین. عمارت قوام الدوله ثانی در گوشه لاله‎زار (شامل چهار حیاط و دو عمارت اندرونی و دو عمارت بیرونی مجاور هم و یک حمام بزرگ با دو بخش عمومی و خصوصی) پله اصلی عمارت ناصرالملک که با همان نقشه ساختمان بهارستان اجرا شد.

عمارت مسکونی سعدالدوله که دارای پلکان معلق بود، عمارت میرزا سعید خان موتمن الملک انصاری (وزیر امورخارجه وقت)، عمارت حسام‎السلطنه (ابوالنصر میرزا). عمارت محمدولی خان سپهسالار تنکابنی در چهارراه لاله‎زا و ساختمان جدید سفارت ایران در استانبول در زمان سفیر کبیری میرزا حسین خان سپهسالار که در موقع بازگشت از استانبول به ایران طراحی شده است.

Part one. Architecture

 

People have been planning and building for a long time. But was it architecture? Until fairly recently, it was common to distinguish between architecture and 'mere buildings', but this is becoming more difficult. Certainly the origins of architecture predate the firs architect, who is traditionally taken to have been the designer of a stepped pyramid in Egypt. Even if one includes the specialist builders of certain chiefs' houses and ritual buildings, most of what was built was not designed by professionals but was rather an expression of the same architectural impulse that prompts high-style design. Thus, in dealing with the origins of architecture or an understanding of what architecture is, we must be concerned with the folk or popular tradition-the buildings called 'primitive' or 'vernacular' that have always comprised the bulk of the built environment and that are essential for any valid generalization, and certainly critical for a discussion of origins.

 

Copyright© Archiran 2005. All rights reserved.

---

اینم درس دوم!

البته از شاگرد به استاد

نظر بدین بهتر میشه!

زبان اصلی؟ فنی؟ تخصصی!؟

The forty Columns

 

The Chehel Sotoon palace in an even morestriking example of the refinement of the Safavis kings courts.

It is a charming pavilion in the heart of a park. at the far end of a long pool. it is supported by twenty wooden Columns.and since these are reflected in the water. you have a palace with there dignitaries and ambassadors. either on the terrace or in one of the state reception halls.

Lkie in the Ali Qapu. the walls were covered with frescoes and painting. they are damaged by old age but are also being restored. They are damaged by old age. but are also being restored. They depict specific historical scenes such as a reception for an Uzbek king in 1646 when the palace had only

just been completed; a banquet in honour of the king of Turkestan in 1611; the battle of Chalderan against the king of Osmanies in 1514 in which the Persians fought with fire-arms; the welcome extended to a Mongol king who took refuge in Iran in 1544; the battle of Taher-Abad in 1510 where the Safavid King Shah Esmail vanquished and killed the Uzbek king

---

---

سلام.

این یه متن در مورد چهل ستون که جلسه ی اول زبان فنی برای ترجمه به ما دادند.

متنی ساده و در عین حال پر محتوااست.

از این به بعد هر هفته متن جدید رو تو وبلاگ میزارم .

نظرتون چیه؟

● استاد دانشگاه وین در مشهد

دكتر آرمين محسن دانشگر فارغ التحصيل دانشكده معماري وين – اتريش و داراي مدرك دكتراي معماري و مدرس فعلي دانشكده معماري وين و استاد مهمان در دانشكده هاي لندن، نيويورك و هنگ و كنگ بوده است.
روز های 22و 23 فروردین جاری، «دانشگر» مهمان 2 روزه در شهر مشهد بود؛ شهري كه از فقر هميشگي سخنراني هايي اين چنيني به خاطر دوري از پايتخت نشينان رنج مي برد.
در روز اول، استاد ایرانی دانشگاه وین، مهمان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري بود كه با پي گيري هاي فراوان، ايشان چند ساعتی در دانشكده معماري دانشگاه آزاد اسلامی مشهد حضور یافتند.
در بدو ورود به دانشگر که مبدع نظرات جالب توجهی در عرصه معماری سایبر است، به بازدید از پروژه هايي با ایده سايبر اسپيس در بين پروژه هاي دانشجويي پرداختند و بازديدي كه از كارهاي آرشيو دانشكده داشتند. عمده پروژه هاي مورد بازديد دكتر دانشگر، پروژه هاي طرح 6 و طرح 7 دانشكده بود. سخنراني و معرفي تعدادي از پروژه هاي دكتر دانشگر به سالن آمفي تاتر كشيده شد....
نظریات دانشگر نظر بسیاری از منتقدان در سراسر جهان را به خود جلب کرده است.

سلام به عزیزان

سلام.

خیلی وقت بود که ننوشته بودم.

این ترم نتونستیم خونه بگیریم.

من و فرزاد قرار بود این ترم هم خونه بگیریم اما اینقدر کرایه خونه ها بالاست که نمیتونیم.

حتی علی رقم این کرایه ی سنگین خونه هم گیرمون نیومد.

فقط ۲ مود بود که اونم فقط به خانواده میدادند.

یکی ۳۰۰۰۰۰۰ و ۹۰۰۰۰ ـ اون یکی هم ۴۵۰۰۰۰۰۰ رهن کامل.

به هر حال مجبور شدم برم خوابگاه پیش دوستان.

دیشب اولین شبی بود که اونجا می خوابیدم.

واقعاْ وحشتناکه.

مثل شب اول قبر بود.شاید بدتر.چون اون یه دفعه پیش میآد ولی این هر شب تکرار میشه.

امیدوارم امشب اونجوری نباشه.

چون نمیتونم روزا به کلاسم برسم.

فعلاْ خدا نگه دار.